ყურადღების დეფიციტისა და ჰიპერაქტიურობის სინდრომი ADHD მილიონობით ადამიანს აქვს და ხშირად ართულებს ყოველდღიურ ამოცანებს, რომლებიც კონცენტრაციას, იმპულსების კონტროლსა და ხანგრძლივ ფოკუსირებას მოითხოვს. ამავდროულად, ამ მდგომარეობასთან დაკავშირებული მახასიათებლები ხშირად გვხვდება უაღრესად წარმატებულ ხელოვანებსა და ნოვატორებში, ჯასტინ ტიმბერლეიკითა და სიმონ ბაილსით დაწყებული, არაერთი ცნობილი სახით დამთავრებული. კონსტრუქტორის უნივერსიტეტისა და წამყვანი ფრანგული ინსტიტუტების ნეირომეცნიერთა ახალი კვლევა სწორედ ამ ერთი შეხედვით ურთიერთსაწინააღმდეგო მოვლენის სამეცნიერო საფუძვლებს შეისწავლის.
ჟურნალ iScience-ში გამოქვეყნებული ნაშრომი ყურადღებასა და კრეატიულობას შორის არსებულ ნევროლოგიურ თანხვედრას იკვლევს. მიგნებები აჩვენებს, რომ ყურადღების დეფიციტთან დაკავშირებული გარკვეული მენტალური პროცესები, მათ შორის გაფანტული ყურადღება, სწორი მიმართულების მიცემის შემთხვევაში ხელს უწყობს შემოქმედებით აზროვნებას. ეს აღმოჩენა აჩენს პერსპექტივას, რომ ხელოვნება, მუსიკა და ცეკვა არაფარმაკოლოგიურ თერაპიულ საშუალებად იქცეს მსოფლიოს ბავშვების თითქმის 8%-ისთვის, ვისაც ეს სინდრომი აღენიშნება.
ADHD მიღმა არსებული პოტენციალი
საზოგადოებაში არსებობს ტენდენცია, რომ ყურადღებასთან დაკავშირებული მდგომარეობები მხოლოდ დანაკლისის პრიზმიდან განიხილონ – რა არის დარღვეული, რა აკლია ადამიანს ან რა საჭიროებს გამოსწორებას. თუმცა მეცნიერული დაკვირვებები მოწმობს, რომ ყურადღება და კრეატიულობა ტვინის ერთსა და იმავე ნეირონულ ქსელებს ეყრდნობა. განსხვავებული ყურადღების მოდელი მხოლოდ პრობლემას არ წარმოადგენს, ის შესაბამისი მიმართულების მიცემის შემთხვევაში ძლიერი შემოქმედებითი აზროვნების გზებს ხსნის.
კვლევა აერთიანებს სხვადასხვა სამეცნიერო დარგის მონაცემებს და აჩვენებს, თუ როგორ ემთხვევა ყურადღებაში ჩართული ტვინის სისტემები შემოქმედებით პროცესებს. ერთ-ერთ მთავარ მაგალითად თავისუფალი ასოციაციური აზროვნება სახელდება. იდეების მოულოდნელი მიმართულებით განვითარების უნარი ბადებს კრეატიულ მიგნებებს, თუმცა სწორედ მსგავსი პროცესები განაპირობებს ყურადღების გაფანტვასა და ფიქრებში ხშირ წასვლას, რაც ამ მდგომარეობისთვის არის დამახასიათებელი.
ტვინის ფართო პროჟექტორი
ამ ურთიერთკავშირის გასააზრებლად მეცნიერები ყურადღებას პროჟექტორს ადარებენ. ადამიანთა უმრავლესობის გონებრივი შუქი ერთ კონკრეტულ ობიექტზეა მიმართული, მაშინ როდესაც ყურადღების დეფიციტის მქონე ადამიანების ტვინი გაცილებით ფართო სხივს ფლობს და ერთდროულად მეტ ინფორმაციას აღიქვამს.
ასეთი მდგომარეობა ერთ საკითხზე კონცენტრირებას ართულებს, თუმცა ეს ფართო ხედვა, ანუ დეფოკუსირებული ყურადღება, ხელს უწყობს ძიების პროცესს და ახალი იდეების უჩვეულო კომბინაციებს აყალიბებს. როდესაც ამოცანა ერთი მიზნის გარშემო მუშაობას ითხოვს, ეს თვისება სირთულეებს ქმნის, თუმცა განსხვავებულ იდეებს შორის გადაადგილება და გარემოდან მეტი დეტალის შთანთქმა მოულოდნელი კავშირების შექმნას ამარტივებს.
შემოქმედებითი პროცესის სამკურნალო ძალა
ეს კავშირი პრაქტიკული თვალსაზრისითაც მნიშვნელოვანია. შემოქმედებითი აქტივობები, როგორიცაა ხატვა, მუსიკა, ცეკვა, წერა თუ თამაშები, ადამიანებს გაფანტული ყურადღების მიზანმიმართულად გამოყენებისა და კვლევის სტრუქტურირებულ გზებს სთავაზობს. ამგვარ საქმიანობაში ჩართულობა აძლიერებს იმ ნეირონულ ქსელებს, რომლებიც ყურადღების კონტროლზეა პასუხისმგებელი, და იმპულსურ ქცევას ახლებურად აყალიბებს.
ნამდვილი შემოქმედებითი თვითგამოხატვა სასიამოვნო გართობას სცილდება. ის რთავს იმავე სისტემებს, რომლებიც ყურადღების კონტროლში მონაწილეობს, და ტვინისთვის ერთგვარ ვარჯიშად იქცევა. როდესაც ბავშვი მუსიკის დაკვრის ან ხატვის დროს პროცესში მთლიანად იძირება, ეს მის ფოკუსირების უნარს აძლიერებს საკუთარი ბუნებრივი კოგნიტური სტილის გამოყენებით და არა მის წინააღმდეგ ბრძოლით.
სამომავლო კვლევების საჭიროება
მიუხედავად დიდი პოტენციალისა, მეცნიერები აღიარებენ, რომ კრეატიულობასა და ყურადღებას შორის არსებული კავშირი ბოლომდე შესწავლილი ჯერ კიდევ არ არის. არსებული ხარვეზების შესავსებად კვლევა სამომავლო გეგმებს სახავს, რაც დარგთაშორის თანამშრომლობას, ახალ მეთოდოლოგიურ მიდგომებსა და გრძელვადიან დაკვირვებებს გულისხმობს.
ამ მიდგომის პრაქტიკაში დასანერგად აუცილებელია ნეირომეცნიერების, არტ-თერაპევტებისა და კლინიცისტების გაერთიანება. მყარი სამეცნიერო ბაზის შექმნა მკვლევრებს დაეხმარება ზუსტად განსაზღვრონ, როდის არის შემოქმედებითი მეთოდები ყველაზე ეფექტიანი და როგორ შეუძლია მათ არსებული სამედიცინო მიდგომების სრულფასოვანი შევსება.
წყარო: Sciencedaily
