კლოდ მონეს ერთ-ერთი გვიანი პერიოდის ნამუშევარი, „Iris“, რომელიც ათწლეულების განმავლობაში საჯაროდ არ გამოჩენილა, 22 ოქტომბერს Sotheby’s-ის პარიზის აუქციონზე გავა. მისი სავარაუდო ღირებულება 22-დან 30 მილიონ ევრომდეა. თუ ფასი ზედა ზღვარს მიაღწევს, „Iris“ შესაძლოა საფრანგეთში აუქციონზე გაყიდული ყველაზე ძვირადღირებული ფერწერული ნამუშევარი გახდეს.
მონემ „Iris“ დაახლოებით 1924 ან 1925 წელს შექმნა, გარდაცვალებამდე ცოტა ხნით ადრე. თითქმის 160 x 180 სანტიმეტრის ზომის ტილო მონეს ირისების სერიიდან ბაზარზე ოდესმე გამოსულ ყველაზე დიდ ნამუშევრად ითვლება და მისი ცხოვრების ბოლო ათწლეულში შექმნილ შედარებით მასშტაბურ ტილოებს შორისაც გამოირჩევა.
სიუჟეტი ჟივერნის ცნობილი ბაღებიდან მოდის, რომლებიც მონეს შემოქმედების ბოლო პერიოდის ერთ-ერთ მთავარ თემად იქცა. იასამნისფერი და ყვითელი ირისები ფერთან და წყლის ანარეკლებთან თითქმის იშლება, ხოლო მკვეთრი პერსპექტივის ნაცვლად კომპოზიცია თავისუფალ მონასმებსა და ფერის ურთიერთქმედებაზეა აგებული. სწორედ ეს მიდგომა გახდა მონეს გვიანი პერიოდის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ნიშანი.
ნამუშევრისადმი განსაკუთრებულ ინტერესს მისი იშვიათობაც ზრდის. Sotheby’s-ის ინფორმაციით, „Iris“ ბოლო დრომდე საჯაროდ არასოდეს ყოფილა გამოფენილი და არც ფერადი რეპროდუქცია არსებობდა. წლების განმავლობაში ის ძირითადად ძველი შავ-თეთრი ფოტოების საშუალებით იყო ცნობილი.
განსაკუთრებულია ტილოს მდგომარეობაც. „Iris“ კვლავ თავდაპირველ საფუძველზეა, არ არის ლაქით დაფარული და რესტავრაციაც არ ჩატარებია. ხელოვნებათმცოდნეები ამას განსაკუთრებით მნიშვნელოვნად მიიჩნევენ მონეს გვიანი პერიოდის ნამუშევრებისთვის, რადგან ზედაპირის ტექსტურა, საღებავის ფენები და რელიეფი მათი აღქმის მნიშვნელოვანი ნაწილია.
ნახატი ჟან შლუმბერჟერის კოლექციიდან მოდის. მან რამდენიმე ათწლეულის განმავლობაში იმპრესიონისტული და მოდერნისტული ხელოვნების მნიშვნელოვანი კოლექცია შექმნა. 1958 წელს შლუმბერჟერი ხელოვნების დილერ კატია გრანოფს დაეხმარა, მონეს ვაჟის, მიშელის, სახელოსნოში დარჩენილი ნამუშევრების ნაწილი შეეძინა. იმ პერიოდში მონეს გვიანი პერიოდის ტილოები საფრანგეთში ჯერ კიდევ იმ ყურადღებით არ სარგებლობდა, რაც მათ მოგვიანებით მოიპოვეს.
შლუმბერჟერმა მოგვიანებით „Iris“-თან ერთად მონეს კიდევ ერთი გვიანი ნამუშევარი, „Saule pleureur“, შეიძინა. ორივე ტილო ათწლეულების განმავლობაში ოჯახის კოლექციაში რჩებოდა და გამოფენებსა და ხელოვნების ბაზარზე თითქმის არ ჩანდა.
ახლა ისინი Sotheby’s-ის აუქციონის, Le Temps Retrouvé: The Schlumberger Collection, ნაწილია. მთლიანად კოლექცია 28 ლოტისგან შედგება და მისი სავარაუდო ღირებულება 40 მილიონ ევროს აჭარბებს. აუქციონზე ასევე წარმოდგენილი იქნება პოლ სეზანის, გუსტავ მოროს, გუსტავ კურბესა და კამილ კლოდელის ნამუშევრები. მონეს „Saule pleureur“-ის შეფასება კი 9-დან 12 მილიონ ევრომდეა.
„Iris“-ის გაყიდვა იმ პერიოდსაც ემთხვევა, როცა მონეს გვიანი შემოქმედება ხელოვნების ისტორიაში სულ უფრო მნიშვნელოვნად ფასდება. ნამუშევრებს, რომლებიც წარსულში ზოგიერთ კრიტიკოსს ასაკოვანი მხატვრის დასუსტებულ პერიოდად მიაჩნდა, დღეს ხშირად აბსტრაქციის მნიშვნელოვან წინამორბედებად განიხილავენ. ამ ცვლილებას ბაზარზეც მოჰყვა მოთხოვნის ზრდა.
მიუხედავად მოსალოდნელი მაღალი ფასისა, „Iris“ მონეს მსოფლიო აუქციონის რეკორდს ვერ მიუახლოვდება. ეს რეკორდი კვლავ „Meules“-ს ეკუთვნის, რომელიც 2019 წელს Sotheby’s-ის ნიუ-იორკის აუქციონზე 110.7 მილიონ დოლარად გაიყიდა. თუმცა საფრანგეთის ბაზრისთვის „Iris“-ის შედეგი შესაძლოა ისტორიული აღმოჩნდეს. 2026 წლის დასაწყისში მონეს „Vétheuil, effet du matin“ პარიზში დაახლოებით 10.2 მილიონ ევროდ გაიყიდა, რაც იმ დროს საფრანგეთში მხატვრის აუქციონის რეკორდი იყო.
აუქციონი მონეს გარდაცვალებიდან 100 წლისთავსაც ემთხვევა, რის გამოც 2026 წლის შემოდგომაზე პარიზში იმპრესიონისტული ხელოვნებისადმი განსაკუთრებული ყურადღებაა. Christie’s-იც ოქტომბერში მონეს კიდევ ერთ ნამუშევარს, „Bord des falaises à Pourville“, გამოიტანს, რომლის შეფასებაც 11-დან 15 მილიონ ევრომდეა.
თითქმის საუკუნის განმავლობაში კერძო კოლექციაში დარჩენილი „Iris“ ახლა პირველად ხვდება ფართო აუდიტორიის წინაშე. 22 ოქტომბრის აუქციონი კი აჩვენებს, რამდენად მაღალი ფასი აქვს დღეს არა მხოლოდ მონეს სახელს, არამედ მისი შემოქმედების იმ პერიოდსაც, რომელიც ოდესღაც მნიშვნელოვნად ნაკლებად ფასობდა.
