in

როგორი მენეჯერები სჭირდება დღეს ქართულ ბიზნესს?!

„ქვეყანაში საქმის მკეთებელ ხალხზეა მოთხოვნა. ანუ ისეთ ადამიანებზე, ვისაც შეუძლია საქმე კომპანიაში მისვლის დღიდან აკეთოს და არა იქ ისწავლოს მუშაობა”,-ამბობს საქართველოს საზოგადოებრივი ინსტიტუტის (GIPA) პროფესორი ნიკოლოზ აბუაშვილი,რომელმაც, პროფესორ გიორგი თურქიასთან ერთად, ბიზნეს ადმინისტრირების სამაგისტრო პროგრამა (MBA) შექმნა.

ნიკოლოზ აბუაშვილი: GIPA -მ მიიღო სტრატეგიული გადაწყვეტილება, გახდეს მეწარმე უნივერსიტეტი. ეს კონცეფცია ბევრ რამეს მოიცავს. ამ იდეას ასე ვხედავთ: ჩვენ ვართ ჩვენი საზოგადოების აქტიური მოქალაქეები და ვწყვეტთ ამ საზოგადოების პრობლემებს. თავის დროზე, GIPA-მ პროფესიონალი სახელმწიფო მოხელეების პროგრამა გააკეთა, იმიტომ რომ ამის საჭიროება იყო. ახლაც ზუსტად ასეა – საზოგადოებას ძალიან სჭირდება „დაქცეული“ ბიზნესის ფეხზე დაყენება, რომელიც არც თუ ისე ცოტაა ამ ქვეყანაში. ჩვენი ამოცანა არ არის, მხოლოდ დღევანდელი ბაზრის კონიუნქტურას ვუყუროთ და ვთქვათ, სად უფრო მეტი ფულის გაკეთება შეგვიძლია განათლების სფეროში. MBA-ის პროგრამის დაწყებისას ჩვენთვის ამოსავალი წერტილი ის კი არ იყო სად გავაკეთებდით ფულს, არამედ, საზოგადოების საჭიროება. როდესაც ქვეყანაში ბიზნესის კუთხით სხვა ვითარება და მოთხოვნები იქნება, შეიცვლება საჭიროებები და შესაბამისად, ჩვენი მიდგომები.

M: რას სწავლობენ  GIPA-ს ბიზნესის ადმინისტრირების სამაგისტრო პროგრამის სტუდენტები? 

GIPA-ს სრული პროფესორი, ბიზნესის მიმართულების ხელმძღვანელი, სრული პროფესორი ეკონომიკის დარგში.

გიორგი თურქია: თეორიულ ნაწილში გვაქვს სწავლება მოდულების მიხედვით. სწავლა იწყება ბიზნესის საბაზისო მოდულით. მიგვაჩნია, რომ ამ მოდულით ადამიანებმა აზროვნება უნდა ისწავლონ. ბიზნესის კეთების სწავლა, როგორც ასეთი, ვფიქრობ, არ არსებობს. მთავარია, ადამიანს შეეძლოს აზროვნება. ასევე, გვაქვს ფინანსური, ოპერაციების და მარკეტინგის მოდულები. ასევე, სტრატეგიული მოდული, სადაც სტუდენტი მიღებულ ცოდნას აჯამებს. ჩვენთვის მთავარია, საბოლოოს მან შექმნას პროდუქტი, რომელშიც აჩვენებს კონკრეტული ბიზნესის ღირებულების ზრდის გეგმას. რა არის ჩვენი სტუდენტის ამოცანა?! ბიზნესს ნულიდან დაიწყებს თუ არსებულ ბიზნესში შევა, მან თავის ქმედებით, ბაზარზე ამ ბიზნესის საბოლოო ფასი უნდა გაზარდოს.

M: რაც შეეხება კადემიურ პერსონალს…

გიორგი თურქია: დასამალი არ არის, რომ საქართველოში კვალიფიციური კადრების დეფიციტია. სერიოზული პრობლემაა კარგი ლექტორის პოვნა. ერთია, რომ უნდა იყოს გამოცდილი თავის საქმეში, ამასთან, უნდა ჰქონდეს პედაგოგიური ნიჭი, სურვილი და დრო. ჩვენ შემთხვევაში, პროცენტულად, 70% პრაქტიკოსი ლექტორია. ესენი არიან ადამიანები, რომლებსაც მილიონიანი პროექტები აქვთ განხორციელებული ან შესაძლოა, პირიქით, მცირემასშტაბიან პროექტს ხელმძღვანელობდეს და ჰქონდეს საკუთარი ბიზნესი.

ნიკოლოზ აბუაშვილი: ჩვენ აქცენტს ვაკეთებთ საქმის კეთებაზე. ლექტორის შერჩევისას ერთადერთ რამეს ვაქცევთ ყურადღებას – რასაც სტუდენტებს ასწავლის, იმის გამკეთებელი თვითონ უნდა იყოს. თავად უნდა შეეძლოს პრაქტიკაში იმის კეთება, რასაც ლექციაზე ლაპარაკობს.

M: სტუდენტებს თუ არჩევთ რამე კრიტერიუმით?

ნიკოლოზ აბუაშვილი: კარგია, რომ სამაგისტრო პროგრამაზე მსურველები ვერ ხვდებიან მხოლოდ დაგროვებული ქულების მიხედვით და პროგრამის მესვეურები იღებენ გადაწყვეტილებას, ვინ უნდა ისწავლოს. 21 წელია ლექტორი ვარ და ამ მიმართულებით, გამოცდილება ნამდვილად მაქვს: შერჩევისას უყურებ, ხედავ რომ ადამიანს აქვს პოტენციალი აქვს, მაგრამ მისი მიღება რისკია. ხანდახან რისკავ. იცით, რატომ? საკუთარი გამოცდილებით შემიძლია გითხრათ, ვისზეც გავრისკე, იმის მესამედმაც რომ გაამართლოს, ჩათვალეთ, ეს რისკი 100%-ით ღირდა. ვიღაც შეიძლება ვერ ამართლებს, მაგრამ ვიღაც ნამდვილი ვარსკვლავი დგება. მე ამ მიდგომას მივესალმები. მარტივია, დაიწყო და აიყვანო ძალიან კარგი კანდიდატები, ანუ ადამიანი, რომელმაც კარიერაში უკვე რაღაცას მიაღწია. მიიღებ, გამოუშვებ, იტყვი, რომ ძალიან კარგ კადრებს ამზადებ, მაგრამ, ჩემი აზრით, უფრო მნიშვნელოვანია, ახალი ადამიანების აღმოჩენა, მათი გაზრდა. უნივერსიტეტების ამა თუ იმ სკოლის მიზანი მარტო ის არ არის, რომ ფული გააკეთოს. ძალიან მნიშვნელოვანია, საზოგადოებას სარგებელ მოუტანო. ჩვენთვის მთავარია პოტენციალი. თუ ვხედავთ, რომ ამ ადამიანისგან პროფესიული კუთხით კარგი ვინმე დადგება, ვირჩევთ და ვრისკავთ. მე ვერ გეტყვით, რომ რისკის 100% ამართლებს, მაგრამ რაც ამართლებს, ამად ნამდვილად ღირს. 

გიორგი თურქია: ბევრჯერ ყოფილა შემთხვევა, ის ადამიანი, რომელზეც ეჭვი გვეპარებოდა, უკეთეს შედეგზე „გასულა”, ვიდრე ის, ვისაც კარგი რეზიუმე და ისტორია ჰქონია. იმიტომ, რომ ბიზნესი ეს არის ადამიანის სურვილი, საკუთრ თავზე იმუშაოს და გაიზარდოს. ძალიან მნიშვნელოვანია, თავად ხედავდეს ამ ცოდნის საჭიროებას. ზუსტად ამიტომ, ჩვენი მიზანია, შერჩევისას გადაწყვეტილებას მივიღოთ პოტენციალისა და იმის მიხედვით, რამდენად გამოიყენებს კანდიდატი მიღებულ ცოდნას პრაქტიკაში. ჩვენი მაგისტრატურა არის იმ ხალხისთვის, ვინც გარკვეულ სფეროში უკვე პროფესიონალია და აქვს ცოდნა, როგორ გადაწყვიტოს ტექნიკური საკითხები. ჩვენ კი ვასწავლით, ბიზნეს აზროვნებას, ბიზნეს პრობლემის დანახვას, მისი მოგვარების გზებს, რეალურად, რა მიმართულებით ჯობია რესურსის გამოყენება შედეგის მისაღწევად.

M: ბაზარზე  GIPA-  ბიზნეს ადმინისტრირების სამაგისტრო პროგრამა ერთადერთი არ არის, რა  არის თქვენი უპირატესობა ? 

ნიკოლოზ აბუაშვილი : MBA-ის ჩვენი პროგრამის მთავარი იდეაა, რომ ჩვენი კურსდამთავრებული არის ადამიანი, რომელსაც შეუძლია ძალიან ცუდ მდგომარეობაში მყოფი ბიზნესის ფეხზე დაყენება. მართო საქართველოში კი არა, მსოფლიოში MBA-ის ძირითადი მიზანია, კურსდამთავრებული „ჩაჯდეს“ აწყობილ ბიზნესში და იყოს კარგი მენეჯერი, კარგი ადმინისტრატორი. ვთვლით, რომ GIPA-ს  MBA კარგად მოერგო ქვეყნის საჭიროებას – ვამზადებთ მძიმე მდგომარეობაში მყოფი კომპანიების გაჯანსაღების სპეციალისტებს.

გიორგი თურქია: ჩვენი მიზანია, GIPA-ს ბიზნეს ადმინისტრირების სამაგისტრო პროგრამის კურსდამთავრებულმა იცოდეს არა თეორიული მასალა, არამედ შეეძლოს პრობლემის იდენტიფიცირება და მისი გადაჭრის გზების დასახვა. მათ არ უნდა ეშინოდეთ რისკის და საკუთარ გადაწყვეტილებაზე პასუხისმგებლობის აღების. თავიდანვე ზუსტად გვქონდა განსაზღვრული – ეს უნდა ყოფილიყო რეალურ საბაზრო მოთხოვნებზე მორგებული პროდუქტი. აღსანიშნავია, რომ ჩვენთან ხალხი არ არის „ჩაციკლული” ბიზნესის რომელიმე ერთ ფეროზე, მაგალითად, საბანკო პროდუქტებზე და ა.შ. ჩვენი სტუდენტები შემდეგ ფაქტობრივად ყველა სფეროში საქმიანობენ, საცალო ვაჭრობა იქნება ეს, თუ კვების ან სოფლის მეურნეობის ბიზნესი, ან სულაც საკუთარი საქმის წამოწყება.

M: რამდენად საჭიროა MBA პრაქტიკული საქმიანობისთვის? 

გიორგი თურქია: ეს ხომ არ არის მეცნიერება? აქ, რეალურად, მნიშვნელოვანია იმ ადამიანის გამოცდილება, რომელიც მოდის და სწავლობს. ბაკალავრის დონეზე ადამიანური და ფინანსური რესურსების მართვაზე, ბაზრის საჭიროებებზე თუ მოლოდინების მართვაზე საუბარი და ამ ყველაფრის ახსნა გაცილებით რთულია. ადამიანი ამას შინაგანად უნდა გრძნობდეს. მე რომ მკითხოთ, ადამიანმა „ბაკალავრიატში” სულ რომ არ მიიღოს განათლება ბიზნესის კუთხით და შემდეგ გაიაროს ამ მიმართულების სამაგისტრო კურსი, შეიძლება უკეთესიც იყოს – „ბაკალავრიატში” უფრო ფართო ხედვას შეიძენს და შემდეგ „მაგისტრატურაზე” კონცენტრირდება ბიზნესის მართვაზე. MBA არის პროფესიული განათლება ზრდასრული ადამიანებისთვის. პირველ რიგში, ეს არის აზროვნების სტილი. მაგისტრატურის კურსის შემდეგ მხოლოდ სამეცნიერო ნაშრომები კი არ უნდა წერო, არამედ, უნდა შეგეძლოს პრობლემის ანალიზი და მისი გადაწყვეტა, სხვადასხვა კრიზისულ სიტუაციაში ლიდერის უნარ-ჩვევების გამოვლენა.

ნიკოლოზ აბუაშვილი: ჩვენ ასეთ რამეს არ მივესალმებით, ჩვენს კურსდამთავრებულებს ვხედავთ იმ ხალხად, ვინც ძალიან ცუდ მდგომარეობაში მყოფ ბიზნესში „წავა“ და გადაწყვეტს რეალურ პრობლემებს. ეს არის ჩვენი ძირითადი ფოკუსი. ჩვენ არ ვზრდით ანალიტიკოსებს, ჩვენ ვზრდით საქმის მკეთებელ ადამიანებს.

M: GIPA, პირველ რიგში, სახელმწიფო მოხელეთა სკოლასთან ასოცირდება. MBA პროგრამას პოტენციალია, გახდეს ასეთივე წარმატებული? 

ნიკოლოზ აბუაშვილი: ჩვენ არ ვუყურებთ GIPA-ს, როგორც მასიურ უნივერსიტეტს. გვინდა მცირე რაოდენობა, მაგრამ მაქსიმალურად ორიენტირებული საქმის კეთებაზე. აპლიკანტების რაოდენობის ზრდით თუ ვიმსჯელებთ, პოპულარული ნამდვილად ხდება. წელს უკვე მეოთხე ნაკადი მივიღეთ.

გიორგი თურქია: ამას კიდევ დრო გვაჩვენებს. საზოგადოების აღქმა მაინც სტერეოტიპულია. პრინციპში, მარკეტინგის საკითხია: როდესაც სუნამოზეა საუბარი, პირველ რიგში, ყველას ფრანგული სუნამო ახსენდება, შოკოლადზე ბელგიური ნაწარმი და ა.შ. .  ასეა ჩვენს შემთხვევაშიც GIPA სახელმწიფო მოხელეებთან არის ასოცირებული. მისი ბრენდი, ჩემი აზრით, სახელწიფო მოხელეებისა და პროფესიული განათლებასთან ასოცირდება. ჩვენ პროფესიული სერტიფიცირებული პროგრამების კუთხით ლიდერები ვართ საქართველოს ბაზარზე. დროთა განმავლობაში, ბიზნეს განათლებასთან მიმართებაშიც იგივე იქნება. ამ მცირე დროში სახელწიფო მოხელეთა მიმართულებას ვერც ვაჯობებდით. ასე რომ მომხდარიყო, პირიქით, ცუდიც იქნებოდა – ბოლოს და ბოლოს, 20 წელი იქმნებოდა ეს ბრენდი.

M: ბიზნესის ადმინისტრირების კუთხით, რა მოთხოვნები და გამოწვევებია დღეა ქვეყანაში?

ნიკოლოზ აბუაშვილი:  ჩვენს მოქმედ სტუდენტებსა და კურსდამთავრებულებს ხელმძღვანელობა კომპანიის ტოპ მენეჯმენტის პოზიციებამდე აწინაურებს. ეს ნიშნავს იმას, რომ ქვეყანაში საქმის მკეთებელ ხალხზეა მოთხოვნა. ანუ ისეთ ადამიანებზე, ვისაც შეუძლია საქმე კომპანიაში მისვლის დღიდან აკეთოს და არა იქ ისწავლოს მუშაობა.

გიორგი თურქია: დეფიციტია ისეთი კადრების, ვისაც პროფესიული ბაზისური ცოდნა აქვს და ამავე დროს, ბიზნეს აზროვნების უნარი გააჩნია, შეუძლია კომპანიისთვის  კონკრეტული პრობლემას გადაჭრა.

ნიკოლოზ აბუაშვილი:  ჩვენს პროდუქციაზე რომ იყოს მოთხოვნა, ჩვენს კურსდამთავრებულებზე უნდა იყოს მოთხოვნა. ამიტომ, პროგრამა ისე არის აგებული, რომ სტუდენტები თავიანთი კომპანიის სასარგებლოდ მუშაობენ, თითო მოდულის შემდეგ სტუდენტები აკეთებენ პროექტს, რომელიც  ბიზნესის კონკრეტული მიმართულების მოწესრიგებას ეხება. ყოველთვის აქცენტი არის მოწესრიგებაზე. ყველა  სტუდენტს ვურჩევთ, იმ კომპანიაზე გააკეთოს პროექტი, სადაც მუშაობს. ასე მიიღებს ცოდნას, გამოცდილებას  და თან კომპანიას სარგებელს მოუტანს.

M: როგორ კადრებზეა მოთხოვნა?

ნიკოლოზ აბუაშვილი: დღეს ბიზნესს მარტივი მოთხოვნილება აქვს: ადამიანს რომ ავიყვან, მინდა პრობლემები დღესვე გადამიწყვიტოს და მე არ მომიწიოს მისთვის სწავლება, როგორ აკეთოს საქმე. აი, აქ სცოდავენ უნივერსიტეტები, ძირითადად, ასეთ კადრებს არ ამზადებენ. ადამიანი რომ მივა კომპანიაში, საქმის კეთება პირველსავე დღეს უნდა შეძლოს. უნდა ახერხებდეს ცოდნის პრაქტიკაში გამოყენებას. ასეთ კადრებზეა დღეს მოთხოვნა. თითქოს, უმუშევრობა მაღალია, მაგრამ, რეალურად, კადრების დეფიციტია, სამწუხაროდ, არსებული კადრები, ხშირად, არ შეესაბამება მოთხოვნას. ბიზნეს აზროვნებას ჩვენ ერთადერთ რამეს ვეძახით- ეს არის შედეგზე ორიენტაცია, რომელიც ხელშესახებია და შედეგს გავლენა აქვს. ჩვენ ქვეყანაში გვაქვს პრობლემა : პროცესზე ორიენტირებულები ვართ, ვმუშაობთ ა.შ. მაგრამ, რეალურად, საქმე მიიღწევა შედეგებით. შედეგზე ორიენტირებულები უნდა ვიყოთ. ბევრი კი არ უნდა ვიმუშაოთ, ბევრს უნდა მივაღწიოთ. ეს არის განსხვავება.

M: ჩვენგან განსხვავებით, უცხოეთში რა ტენდენციებია ბიზნესის ადმინისტრირების კუთხით ?

ნიკოლოზ აბუაშვილი: საქართველოში ძალიან გვიყვარს „ჰარვარდის“ უნივერსიტეტი. ამ უნივერსიტეტის დეკანი ამბობს, რომ ჰარვარდის კურსდამთავრებულს შეუძლია გააანალიზოს ნებისმიერი ბიზნესი. ჩვენ ანალიტიკოსები კი არა,  საქმის მკეთებელი ხალხი გვინდა. ჩვენს კურსდამთავრებულს ნებისმიერი რამის გაკეთება შეუძლია, ეს არის განსხვავება. აწყობილ ქვეყანაში, სადაც მეტ-ნაკლებად აწყობილი „ბიზნესებია“, ჭირდებათ კადრები, რომელსაც აწყობილ ბიზნესში მუშაობა შეუძლია. ყოფილა შემთხვევა, ძალიან მცოდნე და კვალიფიციურები სტუდენტები წამიყვანია საქმის გასაკეთებლად, მაგრამ როგორც კი მძიმე მდგომარეობაში მყოფ ბიზნესში მოხვდნენ, გაითიშნენ, ვერ იმუშავეს. უბრალოდ, ემოციურად ვერ გაართვეს თავი ამ ამბავს. დღეს ჩვენ ვხედავთ, რომ ქვეყანას ეს სჭირდება – ბიზნესის გაჯანსაღება, რომელიც, დასავლური ტენდენციებისგან განსხვავებით, სხვა შემართებას და „მუღამს“ მოითხოვს.

გიორგი თურქია:  უცხოეთში ბიზნეს სკოლებთან ურთიერთობა და სასწავლო პროცესში ჩართულობა მოქმედი ბიზნესებისთვის პატივია. ჩვენთან ამ ყველაფრისგან თავს იკავებენ. სხვადასხვა რგოლის მენეჯერები უნდა მოდიოდნენ, „ქეისებს“ ქმნიდნენ. ამით თავადაც დაინტერესებულები უნდა იყვნენ. ახლა კი, თითქოს, ტვირთად მიაჩნიათ სასწავლო პროცესში ჩართულობა. სულ უნდა ეხვეწო. უცხოეთში ტრენდია, რომ სტუდენტები განვითარებად, დინამიკურ ბაზრებზე სწავლობენ, პრაქტიკაზე მიდიან დავუშვათ ჩინეთში, სამხრეთ ამერიკაში და იქაურ კომპანიაში მიდიან სტაჟირებაზე. არის კიდევ ერთი მომენტი, ბიზნეს განათლება დასავლეთში, მაგალითად ამერიკაში, ბრიტანეთში საბავშვო ბაღიდან იწყება. იციან, რომ ცხოვრება მარკეტინგია და ბავშვი მუშაობს, როგორ გაყიდოს საკუთარი თავი. იციან ფასიანი ქაღალდები, ის, რომ ფულს ღირებულება აქვს. ჩვენთან ესეთი რაღაცები არ არის. მარკეტინგი მარტო რეკლამა და ბანერების დაკიდება ჰგონიათ. ბიზნესის ბაზისური განათლება არ აქვს საზოგადოებას, ეს ოჯახიდან არ მოდის და საზოგადოებაც არ არის ჩართული ბიზნეს განათლების სფეროში. ფაქტობრივად, სტუდენტი მარტოა საკუთარ თავთან. ჩვენთან ადამიანი სკოლას ისე დაამთავრებს, ოჯახს შექმნის და ა.შ., არ იცის, რას ნიშნავს ბიუჯეტი. არა და ბიუჯეტი ყველას ეხმარება მომავლის დაგეგმვაში. ხომ შეიძლება მოზარდს ჰქონდეს კვირის ბიუჯეტი და თავად ანაწილებდეს და განაგებდეს მას?! ასეთი აზროვნება და მიდგომა ჩვენთან ნაკლებად არის.

ნიკოლოზ აბუაშვილი: ჩვენ პრობლემის გადაწყვეტას ბავშვებს არ ვასწავლით. სანამ პატარაა, ყველა პრობლემას მათ მაგივრად ვწყვეტთ, სკოლაში ყველა უნარი უვითარდებათ, ამის გარდა. ყველაზე მეტად გვაკლია პრობლემის გადაწყვეტის უნარი. ჩვენი MBA სწორედ ამ უნარების განვითარებაზეა ორიენტირებული, მაგრამ წარმოიდგინეთ, რამდენად წინ იქნებოდა საქმე წასული, რომ სახლიდან და სკოლიდან უკვე პრობლემის გადაწყვეტილების მცოდნე ადამიანები მოდიოდნენ. ქვეყანაში ბედნიერები ვართ თუ არა სხვა საკითხია, მაგრამ, ფაქტია, გვინდა უკეთესად ვიცხოვროთ. უკეთ რომ ვიცხოვროთ, ის პრობლემა გადავწყვიტოთ, რომელიც გვიდგას. მაგრამ არ ვიცით, ეს როგორ მოვახერხოთ. ამერიკაში რამდენიმე წლის წინ უნივერსიტეტში ლექციებს ვკითხულობდი. დამლაგებლიდან დაწყებული, ხელმძღვანელობით დამთავრებული, ყველა თანამშრომელი  ერკვეოდა ბიზნესის ელემენტარულ საკითხებში. აქ სპეციალურად კი სწავლობენ და მაინც არ არის ჩვენი ცხოვრების ნაწილი. ფაქტია, ეს შესაცვლელია, საკმაოდ სერიოზული სამუშაო გვაქვს.

ქართველმა სტუდენტმა სადაზვერვო ჯავშანმანქანა DUST-ის დიზაინი შექმნა!

ახალი დღე, ახალი გამოწვევა – Toyota-ს სამოტივაციო ვიდეორგოლი ოლიმპიური თამაშებისთვის