in

რა არის საკვები დანამატები და რატომ გვხვდებიან ისინი საკვებში?

ნივთიერებები, რომლებიც ემატება საკვებს უსაფრთხოების, სიახლის, გემოს, ტექსტურის ან გარეგნობის შესანარჩუნებლად ან გასაუმჯობესებლად, ცნობილია როგორც საკვები დანამატები. ზოგიერთი საკვები დანამატი საუკუნეების განმავლობაში გამოიყენება კონსერვაციისთვის – მაგალითად, მარილი (ხორცში, როგორიცაა ბეკონი ან ხმელი თევზი), შაქარი (მარმელადში) ან გოგირდის დიოქსიდი (ღვინოში).

რატომაა საჭირო საკვები დანამატები?

საკვების წარმოების მოთხოვნილებების დასაკმაყოფილებლად დროთა განმავლობაში შემუშავდა მრავალი განსხვავებული საკვები დანამატი, რადგან საკვების ფართომასშტაბიანი დამზადება ძალიან განსხვავდება სახლში მომზადებისგან. დანამატები საჭიროა იმისთვის, რომ დამუშავებული საკვები დარჩეს უსაფრთხო და კარგ მდგომარეობაში მისი ტრანსპორტირებისა და მიწოდების განმავლობაში.

საკვები დანამატების გამოყენება გამართლებულია მხოლოდ მაშინ, როდესაც მათ გამოყენებას აქვს ტექნოლოგიური საჭიროება, არ შეჰყავს მომხმარებლები შეცდომაში და ემსახურება კარგად განსაზღვრულ ტექნოლოგიურ ფუნქციას, როგორიცაა საკვების კვებითი ხარისხის შენარჩუნება ან საკვების სტაბილურობის გაზრდა.

საკვები დანამატები შეიძლება მიღებული იყოს მცენარეებიდან, ცხოველებიდან ან მინერალებიდან, ან შეიძლება იყოს სინთეზური. მათ მიზანმიმართულად უმატებენ საკვებს გარკვეული ტექნოლოგიური მიზნების შესასრულებლად, რასაც მომხმარებლები ხშირად თვლიან. გამოიყენება რამდენიმე ათასი საკვები დანამატი, რომელთაგან ყველა შექმნილია კონკრეტული სამუშაოს შესასრულებლად – გახადონ საკვების უფრო უსაფრთხო ან მიმზიდველი. ჯანმო, FAO-სთან ერთად, აჯგუფებს საკვებ დანამატებს 3 დიდ კატეგორიად მათი ფუნქციიდან გამომდინარე.

არომატიზატორები

მათ უმატებენ საკვებს არომატის ან გემოს გასაუმჯობესებლად – ისინი ქმნიან საკვებში გამოყენებული დანამატების უდიდეს რაოდენობას. არსებობს ასობით სახეობის არომატიზატორი, რომელიც გამოიყენება მრავალფეროვან საკვებში, საკონდიტრო ნაწარმიდან და გამაგრილებელი სასმელებიდან დაწყებული მარცვლეულით, ნამცხვრითა და იოგურტით დამთავრებული. ბუნებრივი არომატიზატორები მოიცავს თხილის, ხილის და სანელებლების ნარევებს, ასევე ბოსტნეულიდან და ღვინისგან მიღებულ ნარევებს. გარდა ამისა, არსებობს არომატიზატორები, რომლებიც ძალიან ჰგავს ბუნებრივ არომატებს.

ფერმენტული პრეპარატები

ფერმენტული პრეპარატები არის დანამატის სახეობა, რომელიც შეიძლება აღმოჩნდეს ან არ აღმოჩნდეს საბოლოო კვების პროდუქტში. ფერმენტები ბუნებრივად წარმოქმნილი ცილებია, რომლებიც აძლიერებენ ბიოქიმიურ რეაქციებს უფრო დიდი მოლეკულების დაშლით. მათი მიღება შესაძლებელია მცენარეებიდან ან ცხოველური პროდუქტებიდან ან მიკროორგანიზმებიდან, როგორიცაა ბაქტერიები და ისინი გამოიყენება ქიმიურ ტექნოლოგიებზე დაფუძნებული ტექნოლოგიის ალტერნატივად. ძირითადად იყენებენ საცხობში (ცომის გასაუმჯობესებლად), ხილის წვენების დასამზადებლად (მოსავლიანობის გასაზრდელად), ღვინის დაყენებასა და დუღილში (დუღილის გასაუმჯობესებლად), ასევე ყველის წარმოებაში (ხაჭოს წარმოქმნის გასაუმჯობესებლად).

სხვა საკვები დანამატები

სხვა საკვები დანამატები გამოიყენება სხვადასხვა მიზეზის გამო, როგორიცაა კონსერვაცია, შეღებვა და დატკბობა. მათ ემატება საკვების მომზადების, შეფუთვის, ტრანსპორტირების ან შენახვისას და საბოლოოდ ხდება საკვების კომპონენტი.

კონსერვანტებს შეუძლიათ შეანელონ დაშლა, რომელიც გამოწვეულია ობის, ჰაერის, ბაქტერიების ან საფუარის მიერ. საკვების ხარისხის შენარჩუნების გარდა, კონსერვანტები ხელს უწყობენ დაბინძურების კონტროლს, რამაც შეიძლება გამოიწვიოს საკვებით გამოწვეული დაავადება, მათ შორის სიცოცხლისათვის საშიში ბოტულიზმი.

საღებავი ემატება საკვებს, რათა შეცვალოს მომზადების დროს დაკარგული ფერები, ან საკვები უფრო მიმზიდველი გახდეს.

შაქრის გარეშე დამატკბობლებს ხშირად იყენებენ, როგორც შაქრის ალტერნატივას, რადგან საკვებში დამატებისას ისინი ნაკლებ კალორიას იღებენ.

ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის პასუხი

საკვები დანამატების ჯანმრთელობის რისკის შეფასება

ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია გაეროს სურსათისა და სოფლის მეურნეობის ორგანიზაციასთან (FAO) თანამშრომლობით პასუხისმგებელია საკვები დანამატებით ადამიანის ჯანმრთელობისთვის რისკების შეფასებაზე. სურსათის დანამატების რისკის შეფასება ჩაატარა დამოუკიდებელი, საერთაშორისო საექსპერტო სამეცნიერო ჯგუფმა – FAO/WHO სურსათის დანამატების გაერთიანებული ექსპერტთა კომიტეტმა (JECFA).

აღმოჩნდა, რომ შეიძლება გამოყენებულ იქნას მხოლოდ საკვები დანამატები, რომლებიც გადიან JECFA უსაფრთხოების შეფასებას და რომ ისინი არ წარმოადგენს ჯანმრთელობის მნიშვნელოვან რისკს მომხმარებლებისთვის. ეროვნულ ხელისუფლებას, ან JECFA-ს შეფასებაზე ან ეროვნულ შეფასებაზე დაყრდნობით, შეუძლია დაუშვას საკვები დანამატების გამოყენება განსაზღვრულ დონეზე კონკრეტული საკვებისთვის.

JECFA-ს შეფასებები ეფუძნება ყველა არსებული ბიოქიმიური, ტოქსიკოლოგიური და სხვა შესაბამისი მონაცემების სამეცნიერო მიმოხილვას მოცემულ დანამატზე – გათვალისწინებულია სავალდებულო ტესტები ცხოველებზე, კვლევები და ადამიანებზე დაკვირვებები. JECFA-ს მიერ მოთხოვნილი ტოქსიკოლოგიური ტესტები მოიცავს მწვავე, მოკლევადიან და გრძელვადიან კვლევებს, რომლებიც განსაზღვრავენ, თუ როგორ შეიწოვება საკვები დანამატი, ნაწილდება და გამოიყოფა, და დანამატის ან მისი ქვეპროდუქტების შესაძლო მავნე ზემოქმედებას ექსპოზიციის გარკვეულ დონეზე.


რუბრიკას წარმოგიდგენთ ფარმადეპო.

ავტორი: თინათინ უგრეხელიძე

რამდენიმე გზა, რომ უფრო სოციალური გავხდეთ

როგორია სასაუბრო ხელოვნური ინტელექტის როლი დღევანდელ სამყაროში?