in

რა ხდება ჩვენს სხეულში, როცა სტრესს განვიცდით?

ფსიქოლოგიურად ძლიერიაო, რომ იტყვიან, პირველი რა მოგდით აზრად? როგორ აუხსნიდით ამას სხვას? წნეხის ქვეშ მუშაობის, თავდაჯერებისა თუ ფოკუსირების უნარის შენარჩუნებად? რომ დავფიქრდეთ, თითოეული საბოლოო მდგომარეობას აღწერს და არა იმას, თუ როგორ მივდივართ აქამდე. თუმცა ფიზიკური სიძლიერის აღწერაც რომ მოგთხოვოთ, თქვენც, დიდი ალბათობით, პირველი აზრად საბოლოო მდგომარეობები მოგივათ, იქნება ეს შეუპოვარი, გამძლე თუ სხვა რამ, მაგრამ აქვე გაგახსენდებათ ვარჯიშებიც… და რა ხდება მენტალური მდგრადობის შემთხვევაში, რას აკეთებთ ამისთვის?!

მოდით, ჯერ შევთანხმდეთ, რომ სტრესს ყველა განიცდის. შედეგი იმაზეა დამოკიდებული, თუ რამდენად კარგად რეაგირებთ მასზე, როგორ ინარჩუნებთ მკაფიოდ ფიქრის უნარს, იღებთ გადაწყვეტილებებს და მოქმედებთ. საუკეთესო სპორტსმენები, ბიზნესმენები, ხელმძღვანელები თუ ჯარისკაცები თავიდან ყველა ერთნაირად პასუხობს სტრესს, მაგრამ ასაკის მატებასთან ერთად ისინი იღებენ დახმარებას და ვარჯიშობენ მის დაძლევაში. მათ აქვთ მშობლების, მწვრთნელებისა თუ მენტორების მხარდაჭერა და მრავალი შანსი, რომ ადრეული ასაკიდანვე ისწავლონ, როგორ დაძლიონ წნეხი და როგორ გაუმკლავდნენ მას უკეთ. ამგვარად, ისინი სტრესისადმი იმუნურები ხდებიან, ეს კი ძირითადად თავისთავად ხდება ცდებისა და შეცდომების დაშვების გზით.

თუმცა ისიც მართალია, რომ ბევრ ჩვენგანს ამის უნარი ბავშვობიდანვე არ გამოუმუშავებია… ჯერ კიდევ შეგვიძლია ვისწავლოთ, როგორ გავუმკლავდეთ სტრესს. თუმცა მანამდე გავიგოთ, რა ხდება, როცა სტრესს განვიცდით. პრეისტორიულ დროში დავბრუნდეთ — წარმოიდგინეთ ვეფხვი, რომელიც გამოქვაბულში მცხოვრებ 2 კაცს გადააწყდება, ფრედსა და ბერნის. ფრედი მხეცს აკვირდება და ფრთხილად აანალიზებს ვარიანტებს, ბერნი კი სწრაფად მირბის. ფრედს ვეფხვი შეჭამს, ხოლო ბერნი, რომელიც ჯერ მოქმედებს, შემდეგ კი აზროვნებს, გადარჩება და ასე თავის გენებს მომდევნო თაობებს გადასცემს. მას განუვითარდება ის, რასაც ჰიპოთალამუს-ჰიპოფიზის-თირკმელზედა ღერძს (HPA) ვუწოდებთ.

HPA სხეულის სისტემაა, რომელიც საფრთხეს აფიქსირებს და გამოყოფს ჰორმონებს, რათა საუკეთესო პასუხის გაცემაში დაგვეხმაროს. როცა ადამიანის სხეული სტრესს განიცდის, თუნდაც ეს ინტერვიუს დროს რთული კითხვის დასმა იყოს, ჰიპოთალამუსი აქტიურდება და სიმპათიკური ნერვული სისტემაც სრულ მზადყოფნაშია. შესაძლოა, სიტყვებით ბევრი რამ მოგიყევით, მაგრამ რეალურად ეს პროცესები იმაზე სწრაფად ხდება, ვიდრე ტვინი ამუშავებს იმას, რასაც ხედავს ან ისმენს. ამ დროს სხეული ფიქრის გარეშე მოქმედებს და ზუსტად ამაში იმალება სტრესის პასუხის ფსიქოლოგიაც. 

რეალობა ფიზიკური თუ კოგნიტიური ცვლილებების თაიგულს გვთავაზობს, გულისცემა იზრდება, რათა გააუმჯობესოს ჟანგბადის მიწოდება ჩვენს კუნთებსა და ორგანოებში. ნაწლავები ვიწროვდება, რათა სისხლი მთავარ ორგანოებთან დარჩეს, არტერიული წნევა იმატებს. ფილტვებში მცირე სასუნთქი გზები იხსნება, რათა მეტი ჟანგბადი მივიღოთ. გრძნობები მეტად მკვეთრი ხდება, დამატებითი შაქარი და ცხიმები სისხლში თავისუფლდება, რაც ენერგიას გვაძლევს, კუნთები იძაბება, სუნთქვა ჩქარდება, ოფლი და ცრემლი იწყებს დინებას… 

უნდა იცოდეთ, რომ ამ დროს ტვინში პრობლემების გადაჭრის, განსჯისა და გადაწყვეტილების მიღებაზე პასუხისმგებელი ნაწილი თითქმის უფუნქციო ხდება. კიდევ უფრო რთულდება რაღაცებზე კონცენტრირება ან მათი დამახსოვრება. თქვენი სხეულის HPA-ს კი სურს, ფიქრის ნაცვლად, იმოქმედოთ. ეს ხომ სწორედ ის იყო, რამაც ჩვენი წინაპრები გადაარჩინა, როცა საფრთხის წინაშე ვარიანტად ბრძოლა ან გაქცევა ჰქონდათ. თუმცა დღეს, რამდენად გამოგვადგება პირდაპირ მოქმედება ფიქრის გარეშე? ეს თითქმის წარმოუდგენელია… თანაც იმაზე მეტი სტრესორი არსებობს, ვიდრე ადრე. ძალიან რომ არ გაგვიგრძელდეს ამაზე საუბარი, იმ გზებზე გადავიდეთ, რომელიც მენტალურად უფრო ძლიერს გაგხდით:

  1. იფიქრეთ სწორად — გახსოვდეთ, რომ თითოეული მარცხი დასასრული კი არა, არამედ სწავლისა და გაუმჯობესებისკენ გადადგმული კიდევ ერთი ნაბიჯია. ასე გამოწვევებს შესაძლებლობებად აქცევთ. 
  2. გამოიმუშავეთ ემოციების რეგულირების უნარები — აქ სუნთქვითი ვარჯიშები, მედიტაცია, დღიურის წერა და სხვა მსგავსი მეთოდები გამოგადგებათ.
  3. გააძლიერეთ თქვენი მხარდამჭერთა სისტემა — ამაში ოჯახის წევრები, მეგობრები, მენტორები და ის ადამიანები იგულისხმებიან, რომელთაც რთულ დროს შეგიძლიათ მიმართოთ და რომლებიც თქვენი მენტალური მდგომარეობის გაუმჯობესებაში დაგეხმარებიან. შეუძლიათ, გაგამხნეოთ, უკუკავშირი გაგიზიაროთ ან ის გზა დაგანახოთ, რომლითაც არსებულ გამოწვევას დაძლევთ. 
  4. გამოიჩინეთ თანაგრძნობა საკუთარი თავის მიმართ — თავი აარიდეთ თვითკრიტიკას.
  5. გამოდით კომფორტის ზონიდან — დიახ, მენტალური სიძლიერე ხშირად კომფორტის ზონის მიღმა გასვლას ნიშნავს, რაღაც ახლის ცდასა და საკუთარი თავისადმი დაწესებული ბარიერების გარღვევას…

„სიმშვიდე „უნდას“ მიღმა“ — ანა დედაბრიშვილის გამოფენა კუბი კონტექსტში

რა მოხდება, Adidas-ის ლოგო სმარტფონის კამერად რომ გადაიქცეს?