ფლინდერსის უნივერსიტეტის მიერ ჩატარებული ახალი კვლევა პასუხობს კითხვას, რომელიც ბევრისთვის ნაცნობია: რატომ არის ასე რთული საკუთარი თავის პატიება მაშინაც კი, როცა ვიცით, რომ ეს ჩვენს ფსიქიკურ კეთილდღეობას შეუწყობდა ხელს? კვლევა ემყარება ადამიანების რეალურ გამოცდილებას – მათ, ვინც შეცდომის ან რთული სიტუაციის შემდეგ ხანგრძლივად ატარებდა გულში დანაშაულისა და სირცხვილის შეგრძნებას. 80 გამოკითხულიდან ნაწილი დროთა განმავლობაში მაინც ახერხებდა საკუთარი თავის პატიებას, ნაწილს კი ამ ნაბიჯის გადადგმა შეუძლებლად მიაჩნდა.
როცა წარსულს ვერ ვივიწყებთ
მათ, ვისაც საკუთარ თავთან ურთიერთობა უჭირდათ, ხშირად ჰქონდათ განცდა, რომ მომხდარი ისევ ახლო წარსულში იყო მომხდარი – წლების გასვლის მიუხედავადაც კი. ისინი კვლავ და კვლავ ატრიალებდნენ გონებაში ერთსა და იმავე ეპიზოდს, ისევ იმ ემოციებით, რომლებიც პირველ მომენტებში იგრძნეს: დანაშაულის გრძნობა, სინანული, სირცხვილი, თვითგვემა.
კვლევის მთავარი ავტორი, ფსიქოლოგიის პროფესორი ლიდია ვუდიატი, ამბობს, რომ საკუთარი თავის პატიება ბევრად უფრო რთულია, ვიდრე უბრალოდ „გაუშვა და დაივიწყო“. მისი თქმით, პატიება არ ნიშნავს ემოციების გაქრობას – ისინი, ვინც საკუთარ თავს აპატიეს, მაინც ახსენებდნენ მომხდარს და ხანდახან ისევ გრძნობდნენ სირცხვილს ან ბრალეულობას, განსაკუთრებით მაშინ, როცა რაღაც მათ წარსულს ახსენებდა. განსხვავება მხოლოდ ის იყო, რომ ეს ემოციები იშვიათი და სუსტი გახდა და აღარ აკონტროლებდა მათ ცხოვრებას.
მომავლისკენ სვლა და პირადი საზღვრები
ვინც საკუთარი თავის პატიებას ახერხებდა, გაცნობიერებულად იყურებოდა მომავალში. ისინი იღებდნენ იმ ფაქტს, რომ ძველი გადაწყვეტილებები და ქცევები იმნდელი ცოდნითა და შესაძლებლობებით იყო მიღებული. ამ ახლებური პერსპექტივით, საკუთარი ქცევა უკეთ ებმებოდა მათ ღირებულებებს.
თუმცა ყველაზე რთული იყო პატიება იმ შემთხვევაში, როცა ადამიანი ფიქრობდა, რომ ზიანი მიაყენა ახლობელს – შვილს, პარტნიორს, მეგობარს – ან როცა თავად იყო მსხვერპლი. ვუდიატი აღნიშნავს, რომ ხშირად დანაშაულის გრძნობა და სირცხვილი ჩნდება მაშინაც, როცა რეალურად პასუხისმგებლობა ჩვენზე არ იყო.
მორალური ზიანი
ვუდიატი ხაზს უსვამს, რომ დანაშაულის გრძნობა, სირცხვილი და თვითგვემა მიანიშნებს მორალურ დაზიანებაზე – როცა საფრთხე ექმნება ისეთ ფსიქოლოგიურ საყრდენს, როგორიცაა არჩევანის თავისუფლება, კონტროლის შეგრძნება, მიკუთვნებულობა და ღირებულებებთან კავშირი. ემოციები, მისი თქმით, ტკივილივითაა და გვანიშნებს, სად არის ზიანი და რა საჭიროებს „შეკეთებას“.
პატიება როგორც ხანგრძლივი პროცესი
კვლევა ცხადყოფს, რომ საკუთარი თავის პატიება ერთჯერადი აქტი არ არის. ეს არის ხანგრძლივი პროცესი, რომელიც მოითხოვს დროს, თვითანალიზს და ხშირად – სხვების მხარდაჭერას. ფსიქოლოგებისთვის ეს მიგნებები განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია: „ვიღაცისთვის საკუთარი თავის პატიება არ ნიშნავს მხოლოდ სიტყვებს – ეს შენი ბრალი არ არის. ეს ნიშნავს დახმარებას, რომ გაიაზროს, საიდან მოდის ეს სირცხვილი და დანაშაულის გრძნობა და ნელ-ნელა გადავიდეს მორალური დაზიანებიდან მორალურ აღდგენაზე – დაუბრუნდეს მოქმედების და მორალური იდენტობის შეგრძნებას.“
კვლევა მნიშვნელოვან ხედვას სთავაზობს კრიმინოლოგიასაც – აჩვენებს, როგორ ამუშავებენ ადამიანები დანაშაულის გრძნობასა და პასუხისმგებლობას. მისი თქმით, რეალური ისტორიები, რომლებიც ათწლეულების წინანდელ ტკივილს ეხება, გვაძლევს უნიკალურ საშუალებას დავინახოთ, როგორ ცხოვრობენ ადამიანები ამ ემოციებთან ერთად და როგორ ცდილობენ მათთან გამკლავებას.
საკუთარი თავის პატიება არ არის დავიწყება. ეს არის გზა, სადაც მთავარი არა წარსულის გაქრობაა, არამედ მისი მიღება ისე, რომ ის აღარ აკონტროლებდეს მომავალს. ეს რთული, ხანგრძლივი, მაგრამ საბოლოოდ – განმათავისუფლებელი პროცესია.
წყარო: Sciencedaily
