SpaceX-ის Starship-მა მე-14 საცდელი ფრენისას პირველად მიაღწია ორბიტას. ტეხასიდან გაშვებული გიგანტური რაკეტისთვის ეს მნიშვნელოვანი ეტაპი იყო, თუმცა ფრენის ყველაზე საინტერესო ნაწილი მხოლოდ ორბიტაზე მოხვედრა არ ყოფილა. Starship-მა პირველად გაუშვა ახალი თაობის Starlink-ის თანამგზავრები და ამავე დროს კიდევ ერთი ნაბიჯი გადადგა სრულად მრავალჯერადი გამოყენების სისტემისკენ.
საცდელი ფრენისას რაკეტამ 26 ახალი Version 3 Starlink თანამგზავრი გაუშვა. SpaceX-ის ცნობით, მათგან ნაწილი ქსელთან დაკავშირებას უკვე მაშინ იწყებდა, როცა დანარჩენები ჯერ კიდევ Starship-იდან გამოდიოდა. მომავალში, როდესაც სისტემა სრულად იქნება მზად, ერთ ფრენაზე დაახლოებით 60 ასეთი თანამგზავრის გაშვებაა დაგეგმილი.
სწორედ აქ იწყება ეკონომიკური ნაწილი. ახალი თაობის Starlink-ის თანამგზავრები ძველ მოდელებზე გაცილებით მძლავრია. SpaceX-ის შეფასებით, 60 Version 3 თანამგზავრის ერთდროული გაშვება ქსელს დაახლოებით იმდენივე შესაძლებლობას შემატებს, რამდენსაც დღეს 20 ცალკეული Falcon 9-ის ფრენა.
ეს სხვაობა ძალიან დიდია. თითოეულ გაშვებას სჭირდება საჰაერო სივრცის დროებით დახურვა, ზღვის კონკრეტული ზონების დაცლა, უსაფრთხოების ზომების ამოქმედება, საწვავის მიწოდება და ასობით თანამშრომლის კოორდინირებული მუშაობა. თუ იგივე შედეგის მიღწევა 20-ის ნაცვლად ერთი ფრენით შეიძლება, მნიშვნელოვნად მცირდება როგორც ოპერაციული ხარჯი, ისე მთელი პროცესის სირთულე.
ამას ორი შესაძლო შედეგი აქვს. SpaceX-ს შეუძლია იგივე მიზნის მისაღწევად გაცილებით ნაკლები ფრენა განახორციელოს, ან პირიქით, იმავე დროისა და რესურსის ფარგლებში გაცილებით სწრაფად გაზარდოს საკუთარი თანამგზავრული ქსელი. ორივე შემთხვევაში ორბიტაზე ტვირთის გატანის ფასი შეიძლება მნიშვნელოვნად შემცირდეს და ეს მხოლოდ SpaceX-ის თანამგზავრებს არ ეხება. Starship-ზე ადგილის შეძენა შეიძლება სხვა კომპანიებისთვისაც უფრო იაფი გახდეს.
ფრენის მეორე მნიშვნელოვანი ნაწილი მრავალჯერადი გამოყენება იყო. Starship-ის ორივე საფეხურმა ზღვაში ზუსტი დაშვების მანევრები შეასრულა. პირველი საფეხური ტეხასის სანაპიროსთან დაეშვა, ზედა ნაწილი კი ჰავაის მახლობლად, წყნარ ოკეანეში. ამ ეტაპზე ეს ჯერ კიდევ სატესტო დაშვებებია, მაგრამ საბოლოო მიზანი გაცილებით ამბიციურია: მომავალ ფრენებზე ორივე ნაწილი საწყის მოედანზე დაბრუნდეს, სპეციალურმა კოშკმა დაიჭიროს, შემდეგ კი შემოწმების, საწვავით შევსებისა და ახალი გაშვების შემდეგ ისევ გამოიყენონ.
ეს Falcon 9-ის მოდელთან შედარებით კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ნაბიჯია. Falcon 9-ის პირველი საფეხური უკვე წლებია მრავალჯერადად გამოიყენება და ზოგიერთ მათგანს 30-ზე მეტი ფრენა აქვს შესრულებული. სწორედ ამ მოდელმა შეამცირა კოსმოსური გაშვებების ღირებულება და SpaceX-ს მასშტაბის დიდი უპირატესობა მისცა. თუმცა Falcon 9-ის ზედა საფეხური ატმოსფეროში იწვება და ხელახლა აღარ გამოიყენება.
Starship-ის შემთხვევაში კი მიზანი ორივე საფეხურის სრულად დაბრუნება და მრავალჯერადი გამოყენებაა. თეორიულად, სწორედ ამან უნდა გახადოს მისი გაშვება Falcon 9-ზე კიდევ უფრო იაფი, მიუხედავად იმისა, რომ Starship ბევრად დიდი და ძლიერი სისტემაა.
საცდელი ფრენა სრულყოფილი არ ყოფილა. აფრენისა და ორბიტაზე ასვლის სხვადასხვა ეტაპზე რამდენიმე ძრავა გაითიშა, მათ შორის პირველი საფეხურის რამდენიმე ძრავა და ზედა ნაწილის ერთ-ერთი ძრავა. თუმცა Starship-ს პირველ საფეხურზე 33, ხოლო ზედა ნაწილზე ექვსი ძრავა აქვს, ამიტომ დარჩენილმა სისტემებმა წარუმატებელი ძრავების კომპენსირება შეძლო.
SpaceX-ის გუნდმა ფრენის დროს მონაცემები სწრაფად შეაფასა და გადაწყვიტა, რომ მიუხედავად ხარვეზებისა, Starship-ს ორბიტაზე გასვლის გაგრძელება შეეძლო. ესეც მნიშვნელოვანია იმ სისტემისთვის, რომლის საბოლოო მიზანი მომავალში გაცილებით ხშირი ფრენებია.
ილონ მასკი უკვე საუბრობს სცენარზე, სადაც ორ-სამ წელიწადში Starship-ს სხვადასხვა კოსმოდრომიდან საათში ერთხელ ფრენაც კი შეეძლება. ეს ამ ეტაპზე მიზანია და არა უკვე მიღწეული შესაძლებლობა, თუმცა სწორედ ასეთი სიხშირეა SpaceX-ის ეკონომიკური მოდელის საფუძველი.
თუ რაკეტის ორივე ნაწილი სწრაფად ბრუნდება, მოკლე შემოწმების შემდეგ ისევ ივსება საწვავით და თავიდან დაფრინავს, კოსმოსში ტვირთის გაგზავნა შეიძლება მეტად დაემსგავსოს რეგულარულ სატრანსპორტო მომსახურებას, ვიდრე ერთჯერად, ძვირადღირებულ საინჟინრო პროექტს.
ამ ფრენამ ჯერ ვერ დაამტკიცა, რომ Starship უკვე მზად არის ასეთი რეჟიმისთვის. თუმცა პირველად აჩვენა რამდენიმე მთავარი კომპონენტი ერთად: რაკეტამ მიაღწია ორბიტას, იქ რეალური ტვირთი გაიტანა, ახალი თანამგზავრები გაუშვა და ორივე საფეხურმა დაბრუნებისთვის საჭირო მანევრები შეასრულა.
თუ SpaceX სრულ მრავალჯერად გამოყენებასაც მიაღწევს, Starship-ის მთავარი მიღწევა მხოლოდ რეკორდული ზომა ან სიმძლავრე აღარ იქნება. მისი რეალური გავლენა შეიძლება იმაში გამოჩნდეს, რამდენად იაფი, ხშირი და მასშტაბური გახდება ორბიტაზე ტვირთის გატანა.
