დაახლოებით 30 წლის განმავლობაში „სილიკონის ველმა“ განსაკუთრებულ წარმატებას მიაღწია. ამერიკელმა მეწარმეებმა შექმნეს ინოვაციური ციფრული ბიზნესები, რომლებმაც ეკონომიკის სექტორი ძირეულად შეცვალეს. ეს სტარტაპები ძალიან მოგებიანი იყო. ისინი ქმნიდნენ უზარმაზარ დოვლათს, მაგრამ ეს ეპოქა დასრულდა. ციფრულ ეპოქაზე გადასვლის დასრულება და ხელოვნური ინტელექტის აღმასვლა დამკვიდრებული მოთამაშეების სასარგებლოდ მიდის. ხელოვნურ ინტელექტს ახლა აკონტროლებენ უზარმაზარი კომპანიები, როგორიცაა Microsoft, Google, Meta და Nvidia. თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ სტარტაპ-ეკოსისტემა მკვდარია. პირიქით, მათ და მათ ინვესტორებს თავიანთი როლის აღქმის შეცვლა სჭირდებათ. თუ ძველი მიზანი იყო გარღვევა, ახლა ეს უნდა იყოს ტრანსფორმაცია.
ინტერნეტით მართული ინოვაციების პირველ ეპოქაში კომპანიები სერვისების (ძირითადად შოპინგის) ონლაინ გადატანით დაკავდნენ. მიუხედავად იმისა, რომ პირველი ეტაპი ჩავარდა, შექმნილი ციფრული ინფრასტრუქტურა განაგრძობდა გაფართოებას. ამის წყალობით, მეწარმეებმა შეძლეს დაეწყოთ სხვა ტიპის ციფრული ბიზნესები: ნეობანკები, სადაზღვევო კომპანიები, სამოგზაურო კომპანიები და ჯანდაცვის პროვაიდერები. სხვა ინოვატორებმა კი შექმნეს კომპანიები, რომელთა მიზანი იყო მემკვიდრეობითი ბიზნესებისთვის ამ ახალ ციფრულ რეალობაში კონკურენტუნარიანობის შენარჩუნება – მაგალითად, ღრუბლოვანი კომპიუტინგის სტარტაპები Snowflake და Datadog.
როდესაც სტარტაპები რეალურად არღვევდნენ ინდუსტრიას, ეს იმიტომ ხდებოდა, რომ მათ გახსნეს როგორც პროგრამული უზრუნველყოფის უპირატესობა, ასევე ბიზნეს მოდელის უპირატესობა. Airbnb (General Catalyst-ის პორტფელის კომპანია), Uber და DoorDash წარმატებული იყვნენ ახალი ციფრული ინტერფეისის შეთავაზებით, რომელმაც ასევე რევოლუცია მოახდინა იმაში, თუ როგორ იყენებდნენ ადამიანები რეალურ სერვისს. სხვა ინდუსტრიები ფუნდამენტურად უცვლელი დარჩა: ბოლო 30 წლის ინოვაციებმა ვერ შექმნა რეალური კონკურენტი J.P. Morgan-ის ან State Farm-ისთვის.
ვენჩურულმა კაპიტალისტებმა, თავის მხრივ, მოძებნეს მომგებიანი სტრატეგია: თუ კომპანიას ჰქონდა პროდუქტი, რომელიც ბაზარს სურდა, მიზანი იყო სწრაფად მოეპოვებინათ ბაზრის წილი და გამხდარიყვნენ დომინანტი მოთამაშე მოცემულ კატეგორიაში. აქედან მოდის მანტრა „იმოძრავე სწრაფად და დაამსხვრიე წინაღობა“, რომელმაც დიდი ფული და საზოგადოებრივი ტურბულენტობა განაპირობა ბოლო ორი ათწლეულის განმავლობაში – არა მხოლოდ ახალ ინდუსტრიებში, როგორიცაა სოციალური მედია, არამედ ტრადიციულშიც, როგორიცაა ჯანდაცვა.
დიდი რეცესია სტარტაპებს უფრო მეტად დაეხმარა, ვიდრე ავნო. მიუხედავად იმისა, რომ მათ, სხვა სექტორების მსგავსად, დაუყოვნებელი კრახისგან იზარალეს, შემდგომში ისინი უფრო მეტად სარგებლობდნენ, რადგან ფედერალურმა სარეზერვო სისტემამ გაზარდა ფულის მიწოდება. Covid-19 პანდემიამაც ახალი შესაძლებლობები შეუქმნა სტარტაპებს. საქმე მხოლოდ ის კი არ იყო, რომ ყოველდღიური ცხოვრების კიდევ უფრო მეტი ნაწილი გადავიდა ონლაინში; არამედ ისიც, რომ ინვესტორებმა ისარგებლეს მთავრობების სტიმულირების პაკეტებით, ახალი გარიგებების დასაჩქარებლად, რამაც ახალ სიმაღლეებზე აიყვანა და გააფართოვა ხელმისაწვდომი კაპიტალი.
პანდემიის ყველაზე მნიშვნელოვანი ეფექტი იყო ზედაპირზე ამოეტანა ანტი-გლობალიზაციის ტემპერატურა, რომელიც წლების განმავლობაში იზრდებოდა. მსოფლიო ბანკის მონაცემებით, ქვეყნები 60%-ით ნაკლებ სავაჭრო შეთანხმებას აფორმებდნენ, ვიდრე ორი ათწლეულით ადრე. პანდემიამ გამოავლინა გლობალიზაციაში არსებული რისკი: ქვეყნებს, რომლებსაც არ ჰქონდათ საკუთარი ვაქცინების ან ნიღბების წარმოების შესაძლებლობა, უწევდათ სხვების უკან ლოდინი რიგში. შემდეგ იყო რუსეთის 2022 წლის შეჭრა უკრაინაში, რამაც გააძლიერა ფოკუსი უსაფრთხოებასა და თვითკმარობაზე. აშშ-ჩინეთის დაძაბულობის ზრდამ გააძლიერა ორ ეკონომიკურ ზონად გაყოფილი მსოფლიოს პერსპექტივა.
ამ გეოპოლიტიკურმა წინააღმდეგობებმა სტარტაპებს უფრო მეტად ავნო, ვიდრე დამკვიდრებულ მოთამაშეებს. მაგალითად, როდესაც მთავრობები ცდილობენ მიწოდების ჯაჭვების უზრუნველყოფას, ისინი მიმართავენ საიმედო კომპანიებს და არა სტარტაპებს.
როგორ ცვლის AI სტარტაპების ბუნებას
ამ ტექნოლოგიური ტენდენციის დასრულების შემდეგ, ახალი, გაცილებით უფრო ძირეული ტენდენცია გვაქვს: ხელოვნური ინტელექტის აღზევება. ინტერნეტის გაჩენის შემდეგ პირველად, ყველა სექტორისა და ქვეყნის ყველა ხელმძღვანელი ცდილობს ამ ტექნოლოგიის დანერგვას. ამჯერად, მისწრაფებები და იმედები კიდევ უფრო მაღალია. AI არა მხოლოდ აძლევს საშუალებას არსებული პროცესების სხვა სფეროში გადატანას, როგორც ციფრულმა ტრანსფორმაციამ, არამედ თავადაც სწავლობს. ეს ძირითადი განსხვავება ნიშნავს, რომ ჩვენ მოსალოდნელი პროდუქტიულობის მატება არ არის ერთჯერადი „საფეხურებრივი ცვლილება“. თავის არსში, AI არის ტექნოლოგია, რომელიც გაათავისუფლებს ადამიანურ პროდუქტიულობას. ის შექმნის პარალელურ შრომით რესურსს, რომელიც აიღებს იმ ტვირთს, რასაც ადამიანები ნაკლებად სურთ გაკეთება. AI გახდება სიუხვის წყარო, რომელიც მოახდენს დეფლაციურ ზეწოლას ეკონომიკის მასშტაბით, მომსახურების, სწავლების, ტექნიკური მომსახურების და სხვა სფეროებში შრომის მიწოდების გაზრდით. AI წარმოადგენს ბევრად უფრო დიდ შესაძლებლობას, ვიდრე ეს ოდესმე ჰქონდა ტექნოლოგიურ სექტორს. თუმცა ეს მოითხოვს სილიკონის ხეობის სტარტაპებისგან აზროვნების ცვლილებას.
AI-ის წარმატებული გამოყენება ორ რამეს მოითხოვს: ბევრ მონაცემებსა და ძვირადღირებულ კომპიუტერულ სიმძლავრეს. დიდ კომპანიებს ორივე ხელმისაწვდომი აქვთ. აიღეთ, მაგალითად, კოდის გენერაცია, რომელიც ყველა პროგრამული ინჟინერიის ძირითადი ამოცანაა. AI-ის მეშვეობით ამ სფეროში ლიდერობა მოიპოვა Microsoft-მა, 49 წლის კომპანიამ 3-ტრილიონიანი საბაზრო კაპიტალიზაციით. მისი GitHub Copilot, კოდირების ყველაზე პოპულარული AI-ზე დაფუძნებული ხელსაწყო 1,8 მილიონზე მეტ მომხმარებელს აერთიანებს. თუმცა, ამ სივრცეში კვლავ არის ადგილი გაბედული სტარტაპებისთვის, რათა ბაზრის ნაწილი მოიპოვონ. არსებობს ბევრი პერსპექტიული სტარტაპი, რომლებიც კოდის გენერაციას უჭერენ მხარს.
ინოვაციებზე მოთხოვნის ზრდასთან ერთად, სტარტაპებს კვლავ ექნებათ დიდი ღირებულების შეტანა. მათი ახალი შესაძლებლობა ისაა, რომ თავად მიაწოდონ სერვისები, ნაცვლად იმისა, რომ უბრალოდ უზრუნველყონ სხვა კომპანიების მუშაობა. წლების განმავლობაში Silicon Valley გატაცებული იყო პროგრამული უზრუნველყოფის ეფექტურობის მოგების შემოტანით ყველა კომერციულ საქმიანობაში – მაგალითად, რესტორნებიდან შეკვეთისთვის ციფრული ინტერფეისის შექმნით. მაგრამ AI-ის ეპოქაში პროგრამული უზრუნველყოფა არ არის მხოლოდ სერვისის შუამავალი, ის თავად არის სერვისი.
როგორ შეუძლიათ ამერიკელ მეწარმეებს ახალი ტიპის სტარტაპის უპირატესობის გამოყენება? სტარტაპებს მოუწევთ მჭიდროდ ითანამშრომლონ არსებულ კომპანიებთან, თუ სურთ წვდომა ჰქონდეთ მათ მონაცემებზე, ექსპერტიზასა და მომხმარებლებზე. მათ ასევე მოუწევთ ახალი გაგების განვითარება იმის შესახებ, თუ რას ნიშნავს სერვისების მიწოდება, მაშინაც კი, თუ ისინი ციფრულია ან სრულდება AI აგენტების მიერ. ეს ნიშნავს ახალი ფასწარმოქმნის მოდელების შექმნას, მომხმარებელთა მხარდაჭერის უზრუნველყოფას და პროდუქტების შექმნას საბოლოო მომხმარებლებისთვის და არა მხოლოდ შუამავლად მოქმედი საწარმოებისთვის.
წყარო: HBR
