29-ე წელს თბილისის ჯაზ ფესტივალს საკუთარი არსებობის დამტკიცება აღარ სჭირდება. ეს ფესტივალი ამა თუ იმ ფორმით 1978 წლიდან არსებობს და დამოუკიდებელ საქართველოს სახელმწიფოზეც უფროსია, რომელშიც დღეს იმართება.
30 აპრილიდან 3 მაისის ჩათვლით, ოთხმა საღამომ მარჯანიშვილის თეატრსა და თათუზას ჯაზ-კლუბში განსაკუთრებული ეიფორია გამოიწვია. აფიშის სათავეში, წელს არ ყოფილა ერთი აშკარა „ყველაზე დიდი სახელი“ — არც Marcus Miller, არც Gregory Porter, არც Stanley Clarke. სამაგიეროდ იყო, ქართული გახსნა, ნიუ-იორკის დაუნთაუნ-სცენის ავანგარდული კვარტეტი, პოლონელი ვირტუოზი და ამერიკელი ფორტეპიანოს ოსტატი – ერთი საუკუნის ჯაზის ისტორია ერთ გრძელ შაბათ-კვირაში ჩაკეცილი.
პირველი საღამო — Luka Topuria & Friends, საერთაშორისო ჯაზის დღე
ფესტივალი გახსნა 30 აპრილს — UNESCO-ს მიერ დაარსებულ საერთაშორისო ჯაზის დღეს — თათუზას ჯაზ-კლუბში, ლუკა თოფურიასა და მისი მეგობრების კონცერტით, ზუსტი ჟესტი იყო. ფესტივალი, რომლის აფიშაზეც Marc Ribot-სა და Fred Hersch-ს შეხვდებით, ქართული ახალგაზრდა ხმით — და არა იმპორტული ვარსკვლავით გაიხსნა — ორგანიზატორების განცხადებაა: ლოკალური სცენა საერთაშორისოს გამხურებელი არ არის, ის ფესტივალის არსებობის მიზეზია.
მეორე საღამო — Marc Ribot Quartet, „Hurry Red Telephone“
1 მაისს მარჯანიშვილის თეატრში Marc Ribot-ის „Hurry Red Telephone Quartet“ გამოვიდა — Sebastian Steinberg ბასზე (Soul Coughing-დან), Chad Taylor დასარტყამებზე, Briggan Krauss ალტ-საქსოფონზე (Sex Mob). პროექტი, როგორც თვით Ribot-ს აქვს განმარტებული, იმ ენერგიის გაგრძელებაა, რომელიც მან Spiritual Unity-სა და Grimes-Taylor-Ribot Trio-ში ჰპოვა — Albert Ayler-ისეული ფრი-ჯაზის მემკვიდრეობა, ახალ ფორმაში მოქცეული – მას შემდეგ, რაც Henry Grimes-მა 2018 წელს სცენა დატოვა. სახელი აღებულია Richard Siken-ის ლექსიდან „Several Tremendous“ — ისეთი დეტალი, რომელიც ყველაფერს ამბობს იმაზე, თუ როგორ უდგება ეს ჯგუფი სილამაზის აღქმას.
ეს Ribot-ია 71 წლის ასაკში, რომელიც აკეთებს იმას, რასაც ყოველთვის აკეთებდა: უარს ამბობს „სწორი ჯაზის“ დაკვრაზე და ემხრობა ნო-ვეივსა და დაუნთაუნ-სცენის მემკვიდრეობას, რომელიც მისი ნამდვილი ეკლესია იყო Lounge Lizards-ის დღეებიდან მოყოლებული. იტალიელმა კრიტიკოსებმა, რომლებიც ერთი კვირით ადრე იმავე შემადგენლობის შესახებ ტურინის ჯაზის ფესტივალიდან წერდნენ, ამ ვერსიას რიბოს უკანასკნელი თხუთმეტი წლის ერთ-ერთი ყველაზე დამაჯერებელი პროექტი უწოდეს – ეს თბილისიდანაც ძნელად უარსაყოფი დასკვნაა.
ფესტივალისთვის მნიშვნელოვანია, რომ Ribot-ის დაბუკვა საერთოდ შესაძლებელია. მარკ რიბო უსაფრთხო არჩევანი არ არის. ის რთულია, პოლიტიკურია, ულამაზესი და მძაფრი — მეტ-ნაკლებად თანაბრად. მისი მოწვევა მარჯანიშვილის სცენაზე პარასკევ საღამოს იმის ნდობას ნიშნავს, რომ თბილისის აუდიტორია ამისთვის მოწიფული და მზადაა.
მესამე საღამო — Kinga Głyk
2 მაისი Kinga Głyk-ს ეკუთვნოდა, 28 წლის პოლონელ ბასისტს, რომლის საერთაშორისო ცნობადობამდე გზა „Tears in Heaven“-ის ვირუსულ YouTube-ქავერზე გადიოდა. მისი დაგეგმვა რიბოს მომდევნო საღამოს მოხერხებული არჩევანი იყო — ფესტივალმა ჯაზის ისტორიის ავანგარდულ წაკითხვას თაობრივი კონტრარგუმენტი დაამატა: გამართული, მელოდიური, ტექნიკურად ულმობელი, უფრო მეტად ფიუჟენისა და თანამედროვე R&B-ის მემკვიდრე, ვიდრე ფრი-ჯაზის.
Głyk-ის სეტი იყო შეხსენება იმისა, რომ ვირტუოზობას, როცა ის უხერხულობას არ გრძნობს, კვლავაც შეუძლია სცენის შერყევა. თანამედროვე ტენდენცია ტექნიკური ოსტატობის რაღაც ეჭვით აღქმაა — თითქოს ნელი, შინაგანი, „ნამდვილი“ აუცილებლად მისი საპირისპირო უნდა იყოს. Głyk ამ კამათზე დროს არ ხარჯავს. ის უბრალოდ უკრავს.
მეოთხე საღამო — Fred Hersch Trio
3 მაისს, ფესტივალის დახურვა Fred Hersch-ის ტრიოთი ისეთი კურატორული არჩევანია, რომელიც გვამცნობს, რომ პროგრამის ავტორებმა აუდიტორია იცოდნენ. თოფურიას ინტიმური გახსნის, Ribot-ის ხახუნისა და Głyk-ის ფეიერვერკის შემდეგ Hersch-ის ტრიომ გრძელი ამოსუნთქვა შემოგვთავაზა — ლირიკული ამერიკული ფორტეპიანოს ტრადიცია მის ყველაზე დახვეწილ თანამედროვე ფორმაში. Hersch — ოთხი ათწლეულია მშვიდად ამტკიცებს, რომ ტრიო ჯაზის ყველაზე გულწრფელი ფორმატია რაც დღემდე დარჩა. 70 წლის ასაკში ის უკრავს იმ მოთმინებით, სადაც აღარაფრის დამტკიცება არ სჭირდება.
ეს ემოციურად დატვირთული მომენტია Hersch-ის ცხოვრების გზა — აივ-ის გადატანა, ათწლეულზე მეტი ღია ცხოვრება ამ რეალობასთან, 2008 წელს ორთვიანი კომიდან დაბრუნება სცენაზე — მის ყოფნას როიალთან ისეთ რეგისტრში აყენებს, რომელსაც მისი დონის პიანისტთა უმეტესობა აღარ ცდილობს. მისით ფესტივალის დახურვა იმას ნიშნავს, რომ ფესტივალი მადლის მსგავს რამეზე მთავრდება.
ოთხივე საღამოს თუ ერთად შეხვედავთ— ორანიზატორის ლოგიკაც იხსნება. თოფურია — ლოკალურ სცენას ცენტრში აყენებს და არა კიდეზე. რიბოს — ავანგარდული, დაუნთაუნ, პოლიტიკურად ცნობიერი მემკვიდრეობა. Głyk — პოსტ-ფიუჟენ აწმყო და ევროპული ბას-ლიდერის ტრადიცია. Hersch — ლირიკული ამერიკული მეინსტრიმი მის ყველაზე დამაფიქრებელ ფორმაში. ფესტივალის 29-ე გამოშვებამ უარი თქვა ერთი მეგა-ვარსკვლავის ძიებაზე და სამაგიეროდ ოთხ-აქტიანი ვერსია შემოგვთავაზა იმის შესახებ, თუ რისი გაკეთებას შეუძლია ჯაზს.
ეს, 2026 წელს, მოდის საწინააღმდეგო ფსონია. რეგიონის უმეტესი ფესტივალი სულ უფრო მეტად პოპ-მიმდებარე ჯაზ-სოულ შემსრულებლებზეა და TikTok-ის ეპოქის სახელებზე გადადის. TBC Concept-მა და Eastern Promotions-მა მთავარ სცენაზე სხვა გზა აირჩიეს, ხოლო თათუზას პარალელურმა ჯემ-პროგრამამ — ნიუ-იორკული კოლექტივ Kennedy Administration-ით (1–2 მაისი, ჯაზის, R&B-ისა და ჰიპ-ჰოპის ნაზავი) — თანამედროვე კიდე დაიჭირა მთავარი, თეატრალური ხაზის გვერდით.
